Okres  Heian
Okres  Heian (794 – 1192 n.e.).Epoka Heian była jedną z tych wspaniałych epok w historii Japonii, która może być porównywana jedynie do czasów Tokugawa w późniejszej historii Japonii. Epokę charakteryzuje pokój i bezpieczeństwo które zapewniono ludziom żyjącym w całej Japonii. Mądre rządy sprawowała dynastia Heian. Podczas rządów Heian kultura Japońska bardzo się rozwinęła – jak nigdy przedtem. Porównywalny rozwój kulturalny nastąpił dopiero w czasach pokoju w okresie Edo. Z tego powodu dwie epoki Nara i Heian są nazywane wspólnie – Japonią Klasyczną. Okres Nara był naznaczony ciągłymi walkami o tron, pomiędzy klanami które chciały go kontrolować. Aby uspokoić ten chaos w państwie, w 795 roku stolica została przeniesiona do dzisiejszego Kioto, które w owym czasie nazywano “Heian-kyo” albo miastem pokoju i spokoju. Walki o władzę przycichły jednak Japonia wciąż nie mogła zjednoczyć się pod władzą centralnego rządu. Władza nad krajem przeszła w ręce jednej rodziny – Fujiwara, która z powodzeniem wmanipulowała się na szczyt eliminując rywali do władzy, na następne trzy wieki. Dzięki osiągniętej stabilności, dwór cesarski w okresie Heian kwitł. W Japonii zaczęła się powoli tworzyć niezależna kultura w stosunku do Chińskiej.
Japończycy rozpoczęli tworzenie swojego własnego systemu pisma, ponieważ Chińskie pismo zostało przyjęte do kraju o zupełnie innym punkcie widzenia na świat. Po drugie, wytworzyła się kultura dworska unikatowa tylko dla Japończyków, takie wartości jak miyabi “dworskość”, makoto “prostota”. Ten aspekt Japońskiej kultury wytworzył się głównie w środowiskach płci żeńskiej (kolorowanie zębów na czarno) a swój szczyt osiągnął w klasycznej książce autorstwa pani Murasaki Shikibu – Genji Monogatari. Rząd w Heian podsumował reformy z epoki Yamato i Nara. Na szczycie oficjalnej hierarchii znajdował się Tenno “Boski Cesarz”. Cesarz był zarówno wyznania Konfucjusza jak i Shinto, rządził według cnót “Mandatu Niebios” oraz jako bezpośredni potomek bogini Słońca Amaterasu – w religii Shinto. Dzięki temu linia potomków cesarskich nigdy w historii Japonii nie została przerwana od końca epoki Yamato aż po dziś dzień.
Hierarchia w cesarstwie poniżej cesarza została stworzona na wzór Chiński. Japończycy zapożyczyli urząd Konsula .Państwowego od dynastii Tang, któremu przypadała większość władzy w Japonii. Większość z najsilniejszych klanów rywalizowała ze sobą o obsadzenie tego stanowiska członkiem ich rodziny, ponieważ z tej pozycji mogli kontrolować cesarza jak i całą Japonię.Jak w rządzie T’ang było kilka stanowisk ministrów (ośmiu zamiast sześciu). Mimo tych podobieństw tak naprawdę pomiędzy rządzami T’ang i Heian istniała ogromna różnica. Chiny były krajem o populacji sięgającej 65 milionów ludzi, a Japonia była bliską federacją o populacji około 5 milionów. Chiński naród był dość bogaty, a kultura T’ang była bardzo zurbanizowaną i przemysłową kulturą. Z kolei Japonia w owym czasie wciąż była bardzo zacofanym krajem, a niektóre regiony wciąż posiadały dużą autonomię od władzy cesarza. W zarówno w okresie Nara jak w okresie Heian regionalni rządcy zostali zastąpieni gubernatorami prowincji. Okres Heian chociaż był jednym z najbardziej stabilnych okresów to istniała mała niezgoda w samym rządzie, a dokładniej między rządem i prowincjonalnymi gubernatorami.We wcześniejszych epokach w Japonii militaryzm głownie sprowadzał się do bitwy pomiędzy pojedynczymi uji albo klanami. Na wojnie, klanem rządził wojenny przywódca, nie było wyszczególnionych typów żołnierzy. Pod koniec epoki Yamato, wprowadzono nowe techniki wojenne, a także broń (miecze) i zbroje. Rząd w Nara kiedy dochodził do władzy przejął kraj o 66 prowincjach i skłóconych klanach, próbujących znieść Japoński system poboru żołnierzy. W późniejszym czasie system poborowy okazał się być całkowitą porażką, dlatego rząd w Heian założył system oparty na lokalnych militariach, składających się z opancerzonych jeźdźców. Ci profesjonalni żołnierze byli porozrzucani po całym kraju i oferowali swoją lojalność cesarzowi. Nazywano ich “służącymi”, albo samurajami (samurai – ten który służy). Jednak w połowie epoki Heian nastąpiła bardzo duża zmiana. Tradycyjnie samuraje byli służącymi cesarza, natomiast stali się prywatnymi armiami podległymi lokalnej arystokracji. Od połowy epoki Heian i dalej, przez prawie tysiąc lat. Japońskie wojsko składało się z profesjonalnych żołnierzy w dużych ilościach prywatnych armii, oddając swą lojalność ich panom.Wcześni samurajowie nie byli arystokratami, albo specjalnie wychowanymi żołnierzami Bushido albo “drogi wojownika”. Bushido było wynalazkiem epoki Tokugawa, kiedy samuraje nie mieli zbyt wielu zajęć ze względu na panujący pokój. Samuraje wczesnej i średniowiecznej Japonii, mieli swe korzenie w niższych klasach społecznych. Głównie żyli jako farmerzy, ich jedyna funkcja jako mieli na celu to wybicie armii wrogich samurajów. Przeważnie nie potrafili ani pisać, ani czytać.
Buddyzm przeżył swój główny rozwój podczas epoki Heian. Usytuowani w pobliżu stolicy na górze Hiei, mnisia z Monartyru w Hiei wytworzyli nowe formy Buddyzmu ezoterycznego. Wielki geniusz i myśliciel Japońskiego Buddyzmu w owym czasie Kukai (774-835), który założył w Japonii formę Buddyzmu zwaną “Prawdziwym Słowem” (Shingon) w swojej świątyni na górze Koya. Trzy tajemnice Buddyzmu to ciało, mowa i umysł, każdy człowiek jest posiadaczem każdej z tych tajemnic. Każda z tych tajemnic zawiera w sobie sekrety całego uniwersum, także każdy może osiągnąć oświecenie przez jakikolwiek z tych trzech misteriów.W późnej epoce Heian, klany rozpoczęły nabywanie wielkich ilości posiadłości (shoen) oraz zaczęły zaopatrywać wielkie prywatne armie głównie dlatego, że rząd w Heian zaczął przeważnie polegać na ich prywatnych siłach niż na własnych – słabszych. Rezultatem tego był ogromny wzrost władzy dwóch największych klanów – Taira (albo Heike) oraz Minamoto (albo Genji). Genji kontrolowali większość wschodniej Japonii natomiast Heike mieli posiadłości zarówno we wschodniej jak i zachodniej części kraju.Jak władza i potęga tych dwóch rodzin rosła w siłę to kolejny klan – Fujiwara – rozpoczął kontrolować cesarza (po reformach Taika teoretycznie całkowita władza leżała w rękach cesarza). Od 856 do 1086 roku Fujiwara byli tak naprawdę władcami Japonii.
W 1155 r. n.e. nastąpił kryzys. Nie wiadomo było kto ma przejąć sukcesje po zmarłym cesarzu. Sytuacja wyglądała następująco. Dwóch byłych cesarzy Sotoku i Toba oraz młode schorowane dziecko, mało letni cesarz Konoe. Prawowity następca tronu – Konoe został otruty i zmarł. Wtedy ród Fujiwara przywrócił na tron byłego cesarza Sotoku marionetkowego władcę Fujiwarów. Jednak jego ojcem był cesarz Toba i automatycznie przejął władze.Toba powiedział, że jego następcą będzie jeden z jego synów, a wybrał Go-Shirakawa’e. Śmierć nadeszła szybko bo już w 1156 roku. Toba umarł, a o sukcesje do tronu stanęło przeciw sobie dwóch braci. Rozpoczęła się walka. Po stronie Sotoku stanął ród Fujiwara natomiast po stronie Go-Shirakawa’e ród Taira. Wojsko Sotoko zostało pobite. A Cesarz Go-Shirakawa objął władze. Jednak samuraje go nie popierali. I wtedy ród Minamoto przywrócił Sotoku.Minamoto Yoshitomo okazując akt lojalności wobec nowego reżimu, rozkazał zabić Minamoto Tameyoshi sympatyzującego wcześniej z opozycją. Natomiast jego syna okaleczono i skazano na wygnanie. Jednak zamiast wygnania wybrał śmierć tym samym stając się jednym z pierwszych samurajów którzy odebrali sobie życie w imię honoru poprzez popełnienie seppuku. (hara-kiri)W 1180 roku. Taira obsadził na tronie swojego nieletniego wnuka – Cesarza Antoku. Jego brutalna dyktatura, przyśpieszyła nawiązanie spisku przeciw klanowi Taira i niemu samemu. Klan Minamoto był już gotowy do walki.
Rozkwit kultury (m.in. literatury) dworskiej w okresie Heian
Na rozkwit kultury w tym okresie przyczyniło się wiele czynników i swoim wyrafinowaniem i niepowtarzalnym stylem nie miały sobie równych w późniejszych okresach dziejów Japonii. Chodzi tu oczywiście o: względny pokój panujący w kraju, rozwój gospodarki shoen, czego rezultatem było wzmocnienie pozycji ekonomicznej arystokracji, dominacja rodu Fujiwara, powolne odchodzenie od wzorów chińskich i zwracanie się w stronę tradycji rodzimych, wprowadzenie buddyzmu do codziennego życia i powstanie synkretycznych teorii religijnych. Wszystkie te czynniki wpływały na siebie wzajemnie i dały w rezultacie kulturę jedyna w swoim rodzaju, które obecnie widocznie są do dziś.Ten wpływ widać szczególnie w literaturze. Tutaj powstawały tytuły, do których wraca się do dnia dzisiejszego. Pisali tu twórcy i artyści a w szczególności kobiety ukazujące życie codzienne arystokracji, zarówno w prozie jaki i poezji. W początkowym okresie Heian panie jeszcze nie były tak aktywne, ale już wśród tzw, sześciu mistrzów poezji (rokkasen) spotykamy Ono-no Komachi - damę słynną z urody i talentu poetyckiego. Jej wiersze znalazły się w wielu antalogiach, a o niej samej powstawały legendy i opowieści oraz sztuki teatralne.Przez parę dekad, poezja była najpowszechniejszym wyrazem literatury, przy czym pierwsze antologie, komplikowane z rozkazu cesarskiego zawierały jedynie poezje chińską - Ryounshu z ok. 814 r. i Bunkashurei-shu z 818 r. Pierwsza wielka antalogia poezji japońskiej (Kokin-waka-shu), ukończona została w 905 r. i jest pierwsza antalogia zebraną z rozkazu cesarskiego. Ten rodzaj nazwano chokusen-shu, w przeciwieństwie do antalogii prywatnych lub rodzinnych. Wspomniałam o poezji. Jeśli chodzi o prozę to pierwszym dziełem zachowanym do dziś (powstało w drugiej połowie IX w), był Taketori-monogatari (opowieść o zbieraczu bambusów), nieznanego autora. Dzieło zawiera zbiór popularnych wówczas wątków baśniowych m.in. przeczytać a nim można o Kaguyi-hime i tytułowym zbieraczu bambusa. Fragmenty tej opowieści są obowiązkową lektura szkolną. Następna słynna opowieść to Ise-monogatari (Opowieści z Ise). Autor (mówi się, ze tekst przypisano poecie Ariwara-no Narihiry) tak jak i data powstania nie są znane. Przypuszcza się, iż napisano go w latach 904-951 r. Utwór należy do gatunku literackiego zwanego uta-monogatari, czyli opowieści osnutych wokół poematów (uta). Sam utwór składa się ze 125 enegdot, z których każda zawiera co najmniej jeden poemat i każda przedstawia życiorys nie znanego z imienia "pewnego mężczyzny".Gdy w 935 r. ukończony został inny utwór pisany prozą, dał on swój początek nowemu gatunkowi literackiemu zwanemu nikki. Ten pierwszy dziennik o wartościach literackich zatytułowana Tosa-nikki. Autor tekstu pisze jako kobieta, ale w rzeczywistości był mężczyzną, posługując się przy tym sylabariuszem uważanym wtedy za wyłączna domenę kobiet (w stylu zwanym onnade). Autor, Ki-no Tsurayuki, był jednym z najbardziej znanych i twórczych poetów. Dodatkowo był głównym redaktorem Kokin-waka-shu. Do tej antalogii napisał tez wstęp uważany za pierwszą w Japonii rozprawę teoretyczną o poezji. W latach 930-934 pełnił on urząd gubernatora prowincji Tosa. Jego "Pamiętnik z Tosy" opisuję właśnie drogę powrotną do stolicy.Nowe gatunki literackie rozwijały się w X w., by znaleźć swe apogeum na przełomie X i XI w. Najwspanialszym okresem rozwoju literatury były czasy przypadające na panowanie cesarzy Ichijo i Sanjo, a w szczególności twory dwóch małżonek cesarskich: Teishi i Shoshi.Najczęściej opracowywanym i cytowanym utworem stała się Genji-monogatari, autorstwa znanej damy dworu Murosaki Shikibu. Dokładne daty życia i śmierci nie zostały ustalone. Utwór posiada w sobie 54 zwoje i ukazuje niezwykle precyzyjny obraz świata arystokracji dworskiej, w czasie pełnienia jej służby na dworze cesarzowej Shoshi.Shikibu miała swoja konkurentkę - Shi Shonagon (dama dworu cesarzowej Teishi), która zostawiła po sobie pamiętnik pt. "Makura-no soshi" (Zeszyty spod wezgłowia), również barwne w opisach dzieło. Ale w literaturze Heian to nie tylko wspomniane wyżej utwory. Obok tych sławnych pań, działały tez inne. Powstawały pamiętniki, opowieści i powieści, z których wiele się pamięta do dnia dzisiejszego. Niestety utwory pisane przez panów nie przetrwały, poza jednym: Tsurayukim. Pamiętniki mężczyzn pisane po chińsku nie osiągnęły rangi dzieł literackich a opowieści historyczne (rekishi-monogatari) lub zbiory legend zazwyczaj pisano anonimowo. Rzecz się za to miała inaczej do poematów. Tutaj nie umiejętność posługiwania się forma poetycka dyskwalifikowała każdego towarzysko - choćby pochodził z najlepszej rodziny. Poematy trzeba było komponować na każdy temat, o kazdej porze i przy każdej okazji. Nawet zwykła korespondencja prowadzona była za pomocą poematów przeplatanych proza. Często i gęsto organizowano konkursy poetyckie (uta-awase), gdzie zdobycie wyróżnienia podnosiło pozycje towarzyską tejże osoby.Obok oficjalnych antalogii cesarskich powstawało bardzo wiele zbiorów poezji z licznych uta-awase a także komplikacji prywatnych lub rodzinnych, w których przeważały utwory tanka (krótkie pieśni). Dzięki tak barwnym utworom nastąpiło sformalizowanie stylu poezji. Ówczesne pojęcie obyczajowosci nakazywało kobietom ukrywanie twarzy przed mężczyznami i życie w izolacji od świata zew., dlatego tak ważna stała się wtedy korespondencja. Przez ulice stolicy dniem i nocą można było zauważyć posłańców niosących listy z rezydencji do rezydencji. Przy czym i one były oglądane bardzo dokładnie. Wytrawny korespondent z daleka mógł rozpoznać po wyglądzie listu, co jest zawarte w jego treści, jaka przynosi wiadomość lub jakiego jest odbiciem nastroju u piszącego. (ale o tym to już będzie inny post). Jak i po samym wyglądzie można było rozpoznać z jakim typem piszącego mamy do czynienia - zły dobór papieru czy brzydkie pismo źle o nim świadczyło i dyskwalifikowało piszącego w oczach odbiorcy i otoczenia. Szeroki rozwój piśmiennictwa wymuszał także rozkwit w wielu innym dziedzina pośrednim. Czym tez była kaligrafia czy odpowiedni do niej dobór papieru. Bacznie zwracano uwagę na formę, przestrzegano zasadę dobrego smaku przy dobieraniu kolorów - wszystko to składało się na podniesienie praktycznej czynności pisania listów.Ósrodkiem życia kulturowego był oczywiście dwór cesarski, lecz konkurował on również z rodzinami kuge, wśród których na czele stała linia północna Fujiwarów. Udział tego rodu był tak wielki, że w historii sztuki okres miedzy 846 a 1185 r. nazywany jest "epoka Fujiwara". Ród ten wydał wielu wybitnych artystów z różnych dziedzin. Przedstawiciele rodu nie tylko licznie uczestniczyli w tworzeniu dzieł sztuki, ale nade wszystko przyczynili się do rozkwitu kultury dworskiej, stymulując ja i finansując działalność artystyczną. przyczyniła się także do rozkwitu kultury religijnej (np słynna była ceremonia mandoe, urządzona przez Michinagę w 1023 r. na terenie ufundowanej przez niego świątyni Hojoji. Była ona bardzo barwna). 
Zapraszam  do galerii
19.05.2014r.
Kreator stron www - szybka strona internetowa