Buddyzm w Korei
Buddyzm koreański, ukształtowany pod silnym wpływem kultury chińskiej,
wciąż pozostaje bliski pierwotnym źródłom, zachowując zwłaszcza tradycję
mocnej i wytrwałej praktyki. Przyczyniło się do tego wielowiekowe
funkcjonowanie w trudnych warunkach: mnichami zostawali w większości
ludzie najbardziej zahartowani i zdeterminowani. Jednocześnie
doświadczenia historyczne przyczyniły się do wzmacniania w nim –
wyraźnych od początku – tendencji synkretycznych, dążności do uzyskania
syntezy nauk różnych szkół, a w szczególności przezwyciężania podziału
na praktykę medytacji i studiowanie sutr. Dzięki temu buddyzm koreański,
zachowując wierność naukom wielkich historycznych mistrzów,
charakteryzuje się otwartością na różne tradycje i zdolnością do adaptacji do zmieniających się warunków.

Budda Majtreja (VII w.)

Początki i rozkwit (IV-XIV w.)
Buddyzm dotarł na Półwysep Koreański w okresie Trzech Królestw, gdy
na terenie dzisiejszej Korei istniały trzy państwa: Kogurjo, Pekdze i
Silla. W 372 roku do Kogurjo przybyli z Chin wysłannicy Fú Jiāna
(dynastia Wcześniejsze Qi); członkiem poselstwa był mnich buddyjski Szun
Tao (znany w Korei pod imieniem Sundo), który przywiózł ze sobą sutry,
obrazy i posągi Buddy. Kilkadziesiąt lat później do Kogurjo zostały
sprowadzone liczne księgi buddyjskie z Chin.W państwie Pekdze początkowo przyjął się buddyzm w wersji indyjskiej,którą w 384 roku po raz pierwszy przekazał mnich-misjonarz Malananta. Na początku VI wieku koreański mnich Kjomik wybrał się z wyprawą do Indii, skąd w 526 roku przywiózł komplet tekstów określających reguły
życia zakonnego (Winaja Pitaka), które następnie pod jego kierunkiem
zostały przetłumaczone na chiński. To właśnie za pośrednictwem mnichów z tego królestwa z buddyzmem po raz pierwszy zapoznali się Japończycy (IIpoł. VI w.).Najpóźniej buddyzm uzyskał status oficjalnego wyznania w państwie Silla, gdzie początkowo działalność misyjna prowadzona przede wszystkimprzez mnichów z Kogurjo, napotykała na znaczny opór, zwłaszcza wśród  arystokracji. Nową religię uznano dopiero w 535 roku; od tego momentu rozwijała się ona w ścisłym związku ze sprawowaniem władzy politycznej, stając się podstawą jej legitymizacji. Królestwo Silla, w przymierzu z chińską dynastią Tang, podbiło w 660 roku Pekdze, a osiem lat później Kogurjo,rozpoczynając tym samym okres Zjednoczonej Silli.
W okresie państwa Silla oraz Zjednoczonej Silli buddyzm koreański
przeżywał szczytową fazę swojego rozwoju. Uzyskał rangę religii
państwowej: wiara miała jednoczyć wszystkich mieszkańców dla dobra
królestwa. Mnisi buddyjscy pełnili na dworze funkcję doradców oraz mieli
duży wpływ na system kształcenia. Dzięki wsparciu ze strony dworu
powstawały kolejne klasztory, które cieszyły się znacznymi przywilejami,
także ekonomicznymi. Królewski mecenat umożliwił także rozwój studiów
doktrynalnych, których podstawą były księgi buddyjskie sprowadzone w 565
roku z Chin (około 1700 tomów) oraz wyjazdy mnichów koreańskich na
nauki do chińskich klasztorów. Została ufundowana świątynia Hwangnyongsa, stanowiąca w tym czasie centrum myśli buddyjskiej. Związani byli z nią między innymi tak znani buddyjscy mnisi, jak Wŏgwang(531-630), Chajang (608-686), Wŏnhyo (617-686) oraz Ŭisang (625-702).Buddyzm wywierał także ogromny wpływ na literaturę, sztukę i architekturę.Do najważniejszych szkół buddyjskich powstałych w tym czasie należały hwaŏm (stworzona przez Ŭisanga; jej nauki koncentrowały się wokół Sutry Awatamsaka)oraz Pŏpsong (szkoła Natury Dharmy, założona przez Wŏnhyo). Szkoła hwaŏm głosiła doktrynę o wszechobejmującej harmonii, twierdząc, że każde zjawisko jednostkowe zawiera w sobie wielość zjawisk, a wielość jest jak jedno. Szkoła Pŏpsong stawiała sobie za cel między innymi zharmonizowanie poglądów wszystkich szkół buddyjskich w ramach jednego systemu nauczania; dążenie to znalazło szczególnie dobitny wyraz w napisanym przez Wŏnhyo Traktacie o harmonijnym pojmowaniu dziesięciu doktryn
(Simmun hwadzong-non).
W tym okresie ukształtował się specyficzny charakter buddyzmu koreańskiego, który cechował się nie tylko podejściem zmierzającym do łączenia różnych nauk i stylów w ramach samego buddyzmu, lecz także otwartością na inne filozofie, wyznania i kulty, takich jak konfucjanizm, taoizm i szamanizm. Szczególnie silny był wpływ szamanizmu, z którego buddyzm zaczerpnął wiele wyobrażeń i praktyk.Pod koniec Zjednoczonej Silli zaczęła rozwijać się także szkoła Sŏn (soen lub seon; chin. czan; jap. zen). W Chinach nauczanie czan, skoncentrowane na praktyce medytacji, rozwinęło się w VI i VII w. W Korei wprowadził je w połowie VII w. mnich Pŏmnang (uczeń Czwartego Patriarchy czan Dayi Daoxina; 579-651) po powrocie z Chin. Jej oblicze
kształtowało dziewięć górskich szkół (klasztory przybierały nazwy od gór, na których się mieściły); aż osiem
z nich należało do linii przekazu Mazu Daoyi (709–788) i jego uczniów,przede wszystkim Xitanga Zhizanga (738-817).Nowa szkoła medytacyjna zyskała znaczną popularność i przyćmiła dominujące wcześniej kierunki w buddyzmie koreańskim, także w wyniku demonstrowania swojej odrębności i kwestionowania nauk szkół doktrynalnych (co niekiedy prowadziło do otwartych konfliktów). Założyciele górskich szkół sŏn cieszyli się znacznym autorytetem u władców Korei, którzy powoływali niektórych z nich na swoich doradców. Jednak najwięcej wyznawców sŏn zdobył sobie wśród bogatych i potężnych rodów na prowincji.Na przełomie IX i X wieku nieustanne rozruchy w państwie doprowadziły do zanikania nauk. Chyląca się ku upadkowi dynastia władców Silli nie była już w stanie wspierać klasztorów. W tym czasie narastały kontrowersje pomiędzy szkołami sŏn i hwaŏm.W 918 roku do władzy doszła dynastia Korjo (od niej pochodzi obecna nazwa Korei), która utrzymała się do 1392 roku. W okresie jej rządów buddyzm koreański – a w szczególności sŏn – przeżywał odrodzenie, ponownie korzystając z państwowego mecenatu. Buddyjskie klasztory otrzymywały duże przydziały ziemi, były zwolnione od płacenia podatków, a
mnichów nie obejmował obowiązek służby wojskowej oraz wykonywania robót publicznych. Wprowadzono system egzaminów dla mnichów, podobny do egzaminów do służby urzędniczej. Były one podzielone na dwie części:
egzaminy dla mnichów szkół medytacyjnych (sŏn) oraz egzaminy dla mnichów szkół doktrynalnych (kyo).
Wielu duchownych buddyjskich zajmowało eksponowane pozycje przy dworze,
otrzymując tytuły wangsa (Nauczyciel Królewski) lub kuksa (Nauczyciel Narodowy).
Powszechna była wiara, że pomyślność buddyzmu gwarantuje dobro całemu krajowi oraz jego władcom. Dzięki wsparciu państwa znowu na dużą skalę rozwijane były studia teologiczne. Jednym z największych osiągnięć było wydrukowanie w drugiej połowie XI wieku kanonu buddyjskiego, tzw. Tripitaki Koreańskiej, w chińskiej wersji językowej (około 6 tysięcy ksiąg).
Wzrostowi znaczenia buddyzmu towarzyszyło zaostrzanie się rywalizacji o autorytet duchowy i wpływy pomiędzy szkołamidoktrynalnymi a dynamicznie rozwijającym się sŏn. Jako pierwszy próbę rozwiązania narastających sporów podjął mistrz Ŭichŏn (1055-1101), który postawił sobie za cel ożywienie szkoły chŏntae (chin. T’ientai; jap. Tendai) jako kierunku synkretycznego, łączącego
podejście medytacyjne (typowe dla sŏn) z doktrynalnym (opartym na studiowaniu sutr); starania te przerwała przedwczesna śmierć. Do jego idei powrócił mistrz Pojo Chinul(1158-1210), który sformułował zasady praktyki nastawionej na równoczesne dążenie do oświecenia (samadhi) poprzez medytację oraz na realizację mądrości (pradżni) na drodze studiowania sutr. Jego podejścieukształtowało praktykę sŏn w klasztorach szkoły Czogje (tak nazwana została góra, na której zbudował świątynię Songgwangsa; jest to odpowiednik chińskiej nazwy góry, na której przebywał Szósty Patriarcha Huineng).Pod koniec panowania dynastii Korjo również szkoły sŏn zaczęły się ze
sobą łączyć. O ile początkowo istnienie niezależnych szkół było zjawiskiem pozytywnym, gdyż zapewniało różnorodność i nieskrępowany rozwój każdej z nich, o tyle w późniejszym okresie przeważyły tendencje
negatywne: pojawiła się rywalizacja i konflikty pomiędzy poszczególnymi szkołami, związane z dążeniem do narzucenia swojego autorytetu pozostałym. W 1356 roku mistrz Taego Poŭ (1301-1382) doprowadził do połączenia
 dziewięciu górskich szkół pod nazwą Czogje, która stała się jedyną szkołą sŏn w Korei.Przy końcu okresu Korjo zaczęły narastać problemy związane z zaangażowaniem mnichów buddyjskich w politykę. Liczne przywileje,
polityczne i ekonomiczne, spowodowały, że do klasztorów (było ich w tym czasie ok. 3000) zaczęły wstępować nie tylko osoby, które chciały się duchowo, lecz także ludzie kierujący się ambicjami politycznymi
i pragnieniem dostatniego życia. Na tym tle dochodziło nawet do walk z dworem królewskim, ponieważ mnisi podejmowali próby wykorzystywania koreańskich władców.W drugiej połowie XIII wieku królestwo Korjo zostało podbite przez Mongołów, stając się lennem dynastii Yuan. W tym czasie z Chin na teren
Korei zaczęły przenikać nowe prądy, w szczególności neokonfucjanizm, stopniowo wypierając buddyzm.

Światynia Shineungsa

Okres prześladowań (1392-1897)
W 1392 roku władzę w Korei przejęła dynastia Yi (związana z chińską
dynastią Ming), która do buddyzmu odnosiła się obojętnie lub wręcz
wrogo, propagując jako swoją ideologię neokonfucjanizm. Mnisi buddyjscy
utracili wpływy polityczne i zostali pozbawieni przywilejów ekonomicznych. Rozpoczął się proces planowego ograniczania znaczenia i możliwości oddziaływania buddyzmu. Liczbę świątyń w całym kraju ograniczono do 242. Klasztory, z których wiele stanowiło wcześniej ośrodki aktywności politycznej, były likwidowane, a ich dobra konfiskowane na rzecz skarbu państwa. 
Jednocześnie zakazano budowy nowych świątyń w pobliżu miast. Zniesiono system egzaminów dla mnichów, co nie tylko obniżało ich prestiż, lecz także uniemożliwiało weryfikację ich wiedzy. Mnichom zakazano nawet wstępu do stolicy. Dochodziło do niszczenia buddyjskich pism. Do końca XVIII wieku klasztory buddyjskie całkowicie zniknęły z miast; utrzymały się przede wszystkim wspólnoty mające ośrodki w górach (ok. 1500). W efekcie tych zmian do klasztorów wstępowali zarówno ludzie szczególnie zdeterminowani w wierze, jak i niepiśmienni biedacy, szukający szansy na przeżycie, a w skrajnych przypadkach także pospolici przestępcy, ukrywający się przed wymiarem sprawiedliwości.Odgórnie zostało narzucone kolejne połączenie szkół buddyjskich. Z jedenastu szkół, które były aktywne pod koniec panowania dynastii Korjo, pod koniec XIV wieku pierwszy król z dynastii Yi uznał tylko siedem, co zmusiło pozostałe do dołączenia się do nich. W 1424 roku król Sedzong (1419-1450) wydał dekret, na mocy którego szkoła Czogje została połączona z dwiema (z wciąż działających sześciu) szkołami doktrynalnymi: chŏntae i winaja; natomiast cztery pozostałe szkoły kyo utworzyły Szkołę Doktryny (kor. Kyojong). Ten podział na dwa zasadnicze nurty przetrwał aż do XX wieku. W XVI wieku za reprezentatywny uznano tylko kierunek medytacyjny (sŏn).

Sŏsan Taesa

Pomimo ogólnie niesprzyjających okoliczności, o żywotności myśli
buddyjskiej świadczy prowadzenie prac translatorskich i tworzenie
komentarzy, szczególnie w XV i XVI wieku; między innymi podjęto prace
nad przekładami pism buddyjskich na język koreański. Nauczanie
prowadzili także wytrwale mnisi pustelnicy, którzy działali w górach;
choć wielu z nich było niepiśmiennych, to dzięki nim buddyzm przetrwał
okresy marginalizacji i prześladowań.
Krótkotrwałą poprawę sytuacji buddyzmu przyniosło zaangażowanie się
mnichów w obronę kraju (także w walkę zbrojną) podczas najazdu
japońskich wojsk Hideyoshiego w XVI wieku. Mistrz sŏn Sŏsan Taesa
(1520-1604; jako pierwszy połączył funkcje opata szkół Kyojong i
Czogje) zorganizował czterotysięczną armię mnichów, która przyczyniła
się walnie do obrony niepodległości Korei. Przyniosło to wzrost prestiżu
buddyzmu, lecz nie doprowadziło do odwrócenia trendu; po podpisaniu
traktatu pokojowego z Japonią odżyły tendencje do umacniania filozofii i
etyki neokonfucjańskiej. Mnisi buddyjscy ponownie musieli opuścić miasta i powrócić do górskich klasztorów.

Kyŏnghŏ Sŏngu

Buddyzm w Korei zaczął się odradzać w XIX wieku,
przede wszystkim dzięki działalności Kyŏnghŏ Sŏngu
(1849-1912), który przyczynił się do reaktywacji wielu zamkniętych
świątyń, ożywił działalność mnisich wspólnot i zainspirował szerokie
grupy świeckich. Zachęcał swoich uczniów do budowania świątyń w
miastach. Wychował pięciu wybitnych mistrzów sŏn, którzy kontynuowali
jego dzieło. Śladem najwybitniejszych mistrzów koreańskich – Pojo
Chinula, Taego Poŭ i Sŏsana Taesy – nie ograniczał praktyki tylko do
medytacji siedzącej i pokrewnej konganom metody hwadu,
lecz doceniał także studiowanie sutr. Dążył przy tym do zjednoczenia
szkoły sŏn ze szkołami kyo. Jego wskazówki dla praktykujących są do dziś wykorzystywane w kręgach koreańskiego sŏnu.

Taejo Yi Seong-gye.

Trudny XX wiek
Dynastia Yi utraciła władzę w wyniku aneksji Korei przez Japonię w
1910 roku. Infiltracja polityczno-ekonomiczna oraz kulturalna ze strony
Japonii rozpoczęła się pod koniec XIX wieku; przyczyniła się do poprawy
położenia wspólnot buddyjskich (m.in. w 1895 r. zniesiony został zakaz
wstępu mnichów buddyjskich do stolicy kraju, a niedługo potem zezwolono
na wybudowanie w Seulu buddyjskiej świątyni). W 1905 roku Korea została
protektoratem, a w 1910 roku – gubernatorstwem japońskim. Nowe władze
oficjalnie popierały buddyzm, jednak zarazem dążyły – z pewnymi
sukcesami – do wykorzystania mnichów do prowadzenia propagandy
politycznej i indoktrynacji militarystycznej oraz podejmowały próby
wprowadzania podziałów między odłamami buddyzmu koreańskiego.
Wprowadzono ścisłą kontrolę administracyjną: opaci 31 głównych
klasztorów prowincjonalnych, którzy na mocy nowych regulacji nadzorowali
ponad 1200 mniejszych klasztorów, musieli regularnie kontaktować się z
japońskim gubernatorem i składać mu sprawozdania ze swojej działalności.Wszystkie decyzje wymagały jego zatwierdzenia. We wspólnotach koreańskich wprowadzano wzory wykształcone w Japonii, zwłaszcza szkołę
zen sōtō, w tym dopuszczalność zawierania przez mnichów małżeństw; wielumnichów koreańskich skorzystało z tej możliwości, ale zarazem dość liczne grupy ostro występowały przeciw temu zwyczajowi. O skali akceptacji niektórych zmian świadczy fakt, że w 1945 roku w Korei było przeszło 6 tysięcy żonatych mnichów, podczas gdy zwolenników celibatu pozostało zaledwie około 600 W tej sytuacji część środowisk buddyzmu koreańskiego zmierzała do większego zjednoczenia i wewnętrznej zgody. Już w 1921 roku grupa młodych mnichów utworzyła Buddyjskie Towarzystwo Reform, dążąc do zespolenia działań wszystkich szkół buddyjskich. Na jesieni 1928 roku
odbyło się wstępne spotkanie Czogje i Kyojong; rok później ich przedstawiciele podpisali dokument, który wyszczególniał 31 punktów zgodności w nauczaniu. W 1935 roku obie szkoły połączyły się w jedną szkołę buddyzmu koreańskiego, która przyjęła nazwę Czogje; jej istnieniezostało oficjalnie uznane przez władze japońskie dopiero w 1941 roku.Po 1945 roku Korea rozpadła się na dwa rejony, przekształcone trzy lata później w dwa państwa: Koreę Południową (Republikę Korei) i Koreę Północną (Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną). W Korei Południowej buddyzm odzyskał możliwość swobodnej działalności i powrócił do swoich tradycyjnych form. W latach 1950-1957 została przeprowadzona reforma Szkoły Czogje, mająca na celu przede wszystkim odrzucenie wpływów japońskich, a w szczególności przywrócenie wymogu celibatu dla mnichów. Dochodziło przy tym do poważnych sporów – a niekiedy wręcz fizycznych starć – w ramach społeczności buddyjskiej, gdyż poszczególne odłamy walczyły o możliwość sprawowania kontroli nad poszczególnymi klasztorami. Otwarta walka i wzajemne dyskredytowanie się doprowadziły do osłabienia pozycji buddyzmu w Korei. W latach 70. ostatecznie doszło do podziału na Szkołę Czogje (stosującą wymóg celibatu) i Szkołę Taego (nazwana na cześć mistrza Taego Poŭ),która dopuszcza możliwość zawierania małżeństw przez mnichów (mniszki są zobowiązane do zachowania celibatu). W celu odróżnienia wizualnego mnichów z obu tradycji wprowadzono różne kolory kasa: Szkoła Taego używa tradycyjnych czerwonych,
 podczas gdy Szkoła Czogje stosuje brązowe.
W latach 80., a czasie prezydentury Chun Doo-hwana, który był
metodystą, państwo prowadziło politykę osłabiania buddyzmu, co budziło
sprzeciw zwłaszcza Szkoły Czogje. Wiele historycznych świątyń zostało
przekształconych w obiekty turystyczne, zarządzane przez administrację
państwową. Dochodziło do aresztowań mnichów buddyjskich i wysyłania ich
do obozów reedukacji, a nawet do przypadków ataków na klasztory i
niszczenia posągów Buddy i bodhisattwów. Konflikt pomiędzy buddystami a
rządem koreańskim i protestantami trwał także w latach 90. Sytuacja
unormowała się dopiero na początku XXI w., wraz z prezydenturą Park
Geun-hye, choć nadal zdarzają się akty agresji motywowanej religijnie. Odsetek mieszkańców Korei Południowej deklarujących się jako wyznawcy buddyzmu w latach 1962-2005 wzrósł od 2,6% do 22,8%, jednak w ciągu
kolejnych 10 lat spadł do poziomu 15,5%; zdecydowana większość z nich należy do Szkoły Czogje. Druga pod względem wielkości jest Szkoła Taego.Organizacje buddyjskie prowadzą działalność oświatową (od poziomu
przedszkola aż po uniwersytet), wydawniczą (między innymi przełożono kanon buddyjski na współczesny język koreański) i charytatywną.W Korei Północnej, w związku z ateistycznym nastawieniem władz,
buddyzm został praktycznie wyeliminowany, choć zachowano niektóre świątynie jako obiekty koreańskiego dziedzictwa kulturowego.
Materiał udostepniam dzięki uprzejmości Warszawskiej Grupie Zen...
http://www.zen.warszawa.pl/historia-buddyzmu-koreanskiego/
16.02.2018r.
Kreator stron www - szybka strona internetowa